Veðurathuganir og vitavarsla á Stórhöfða í eina öld

Stórhöfði á Heimaey er syðsta byggða ból á Íslandi. Hann er 122 metra hár og sæbrattur, með mjög fjölbreyttu og sérstæðu lífríki. Höfðinn er talinn hafa alþjóðlegt náttúruverndargildi og vegna þessarra einstöku eiginleika til rannsókna á náttúrunni er hann skilgreindur sem hverfisverndarsvæði (HV-7) í Aðalskipulagi Vestmannaeyja.

Vitinn á Stórhöfða var reistur sumarið 1906, og er með fyrstu ljósvitum á Íslandi. Vitinn er landtökuviti í eigu og umsjón Siglingastofnunar Íslands. Hönnuður vitans var danska vitamálastjórnin, en íslenska ríkið kostaði byggingu hans. Til stóð að vitinn yrði hlaðinn úr grjóti, en frá því var horfið og varð hann fyrsta steinsteypta húsið í Vestmannaeyjum. Um uppsetningu vitatækjanna sá danski verkfræðingurinn Fritz Nikolaj Brinck, ásamt tveimur dönskum aðstoðarmönnum.

Árið 1910 var reist bárujárnsklætt timburhús í Stórhöfða, sem í senn var anddyri fyrir vitann og íbúðarhús vitavarðarins. Það var Gísli J. Johnsen stórkaupmaður í Vestmannaeyjum sem sá um byggingu vitans og íbúðarhússins.

Veðurathuganir hófust á Stórhöfða þann 17. september 1921. En þá var vitinn á Stórhöfða gerður að mannaðri skeytastöð. Í dag eru þar framkvæmdar veðurathuganir á þriggja klukkustunda fresti allt árið um kring. Áður var veðurathuganastöð niðri í kaupstaðnum, allt frá 1877.

Veðurathugunarstöðin á Stórhöfða er fræg fyrir slæm veðurskilyrði, enda talin sú vindasamasta á Íslandi og ein af vindasömustu veðurathugunarstöðvum í Evrópu. Vindur hefur mælst allt að 130 hnútar, eða um 67 metrar á sekúndu á Höfðanum og meðalvindhraði allt árið er um 11 m/s. Sérstaða Stórhöfða felst helst í því að Höfðinn er opinn fyrir öllum áttum. Þarna rignir að meðaltali um 129 mm á mánuði. Á tímabilinu 1961-2000 var heildar meðalúrkoma á ári 1556 mm. Þoka er að meðaltali 86 daga á ári, og að jafnaði eru aðeins fjórir logndagar á ári á Stórhöfða.

Veðurathugunarstöðin á Stórhöfða er sjálfvirk veðurstöð, en sjálfvirki mælirinn var tekinn í notkun árið 1997. Stöðin stendur í 118 metra hæð yfir sjávarmáli og er þekkt meðal veðurathugunarmanna með stöðvarnúmerið 6017, WMO númerið 04148 og skammstöfunina STORH.

Árið 1931 var reist steinsteypt íbúðarhús á Stórhöfða, eftir teikningum Sigurðar Thoroddsen verkfræðings. Hluti þess var á tveimur hæðum, en það var stækkað og allt hækkað í tvær hæðir árið 1965.

Vitavarslan og veðurathuganirnar hafa verið í höndum sömu fjölskyldunnar í heila öld og er nú fjórði ættliðurinn tekinn til starfa á Stórhöfða. Pálmi Freyr Óskarsson, sonur Óskar J. Sigurðssonar hefur nú tekið við veðurathugununum, en vitavarðarstaðan var lögð niður þegar Óskar fór á eftirlaun 2007. Jónatan afi Óskars var vitavörður frá 1910 til 1935, og var Sigurður sonur hans honum til aðstoðar þann tíma. Sigurður var síðan aðalvitavörður á Stórhöfða frá 1935 til 1965 og þegar Óskar sonur hans hafði aldur til gerðist hann aðstoðarmaður föður síns. Óskar varð svo vitavörður 1965 og náði yfir fjörutíu árum í starfi. Í dag sér Pálmi Freyr að mestu um veðurathuganirnar, en Óskar er honum til aðstoðar, enn í fullu fjöri.