Á ferð - í gegnum tíðina
Að þessu sinni er norræni skjaladagurinn helgaður samgöngum á Íslandi í víðasta skilningi. Samgöngur og samskipti skipa stóran sess í lífi þjóða, héraða og einstaklinga. Frá örófi alda hafa menn rutt brautir og lagt vegi eða komið skilaboðum milli sín með einhverjum hætti og hafa þessir þættir sífellt orðið þýðingarmeiri. Nú er svo komið að samgöngur og samskipti skipta hvern einasta einstakling afar miklu máli í lífsbaráttunni.
Afskipti opinberra aðila af samgöngu- og samskiptamálum á Íslandi voru lengstum ekki mikil svo slíkt var nær alfarið á höndum einstaklinga. Menn tróðu slóðir milli bæja og sveita, ruddu varir eða smíðuðu bryggjustúfa og einstakir menn, oft á tíðum förumenn og flakkarar, báru bréf milli manna. Á miðöldum hafði kirkjan oft forgöngu um samgöngubætur, kom m.a. á ferjum yfir ár svo sem sjá má í máldögum kirkna. Ástæður fyrir þessum áhuga kirkjunnar eru m.a. nauðsynlegar messuferðir sóknarbarnanna og að biskupar þurftu að vísitera landið árlega og því þakklátir fyrir greiðar leiðir.
Á 18. öld er byrjað að efla innviði þjóðfélagsins á Íslandi. Þá eru reistar nokkrar kirkjur fyrir konungsfé, og bústaðir yfir opinbera embættismenn á Bessastöðum (amtmaður), í Viðey (landfógeti) og Nesi (landlæknir). Landmælingamenn vinna að því að kortleggja landið, einkum þó hafnirnar; leitað er nýrra vega yfir hálendið og póstþjónustu er komið á. Minna má á Innréttingarnar og eflingu staðar í Reykjavík í þessu sambandi.
Opinber póstþjónusta hófst í ríkjum Danakonungs snemma á 17. öld en fyrsti vísir slíkrar starfsemi á Íslandi er póstreglugerð frá 13. maí 1776, þar sem konungur biður sinn elskulega stiftamtmann og amtmann að koma á skipulögðum póstferðum milli sín og embættismanna konungs á Íslandi. Má það teljast upphafið að skipulögðum ferðum landpósta, sem var þó ekki "almenn" heldur fyrst og fremst fyrir opinbera embættismenn. Einnig fóru sérstök póstskip að ganga milli Íslands og Danmerkur, en áður bárust bréf og bögglar með haust- eða vorskipum.
Samgöngur á sjó voru sennilega þýðingarmeiri en samgöngur á landi allt fram á 19. öld. Því voru mikilvægustu samgöngumannvirkin tengd siglingum. Áður er minnst á kortlagningu hafna en vita var farið að reisa undir lok 19. aldar, fyrsti vitinn, á Reykjanesi, tendraður 1. desember 1878. Tekið var að veita fé til hafnargerðar um aldamótin 1900.
Vegagerð fólst mest í því að hlaða vörður á fjallvegum og halda uppi ferjum. Þar átti Fjallvegafélagið svonefnda góðan hlut að málum á árunum milli 1830 og 1840 og kom furðu miklu í verk þótt skammlíft yrði. Hugsunin með því félagi var að finna greiðar leiðir yfir heiðarnar byggða í milli, eins konar háfjallavegi, sem nú er farið að brydda upp á á nýjan leik. Eiginleg vegagerð var fremur lítil þar til kom fram á 20. öld.
Fyrst var lögð áhersla á brúargerð. Ölfusá, Þjórsá og Blanda voru brúaðar á síðasta áratug 19. aldar og síðan haldið áfram með fleiri ár. Nýju brýrnar greiddu mjög fyrir samgöngum, því ferjuflutningar voru tafsamir, einkum þegar ferðast var með mikinn farangur. Brúargerðin hefur líka bjargað mörgum mannslífum, því drukknanir í ám voru með algengari slysförum.
Koma símans 1906 olli miklum deilum. Menn töldu framkvæmdina dýra, sem hún vissulega var, og bentu á að síminn var í eigu útlendra aðila þannig að arður af honum rynni til útlanda. Loftskeyti voru um þessar mundir að ryðja sér til rúms og voru gerðar tilraunir með þá tækni sem sumir töldu henta miklu betur í jafn strjálbýlu landi og Íslandi en síminn. Síminn varð þó ofan á og þó gömlu símalínurnar frá 1906 séu nú víðast hvar horfnar og sýnast ekki tilþrifamiklar, þá krafðist lagning línunnar mikillar skipulagningar í nánast vegalausu landi og krafta þrekmikilla manna. Til eru margs konar forvitnileg gögn um þessar framkvæmdir.
Í flestum skjalasöfnum á landinu eru til gögn um samgöngur og samskipti. Sýnishorn af þessum gögnum eru til sýnis á norræna skjaladeginum í ár, bæði á þessum vef og á sýningum sem mörg skjalasöfnin hafa sett upp í húsakynnum sínum.
