Djarfir bændur og stofnun fyrsta íslenska kaupfélagsins

Í mars 1880 var líklega kosin nefnd til að vinna að verslunarumbótum á fundi á Helgastöðum í Reykjadal. Á fundi snemma árs 1881 var hugmynd um bein viðskipti við breskan kaupmann, Slimon að nafni, skotið til sýslunefndar. Dagana 16.-19. september þetta ár var Slimon á Húsavík, fyllti skip sitt af lifandi sauðfé og greiddi vel fyrir, að mestu í gulli. Þetta þótti takast mjög vel. Fundur var síðan haldinn á Grenjaðarstað 26. september 1881 um stofnun vörupöntunarfélags sem næði yfir miðsveitir Þingeyjarsýslu. Formlegur stofnfundur félagsins var haldinn að Þverá í Laxárdal 20. febrúar 1882. Þann fund sátu að minnsta kosti 15 menn sem fulltrúar sinna sveita og fundurinn stóð frá því upp úr hádegi og fram á nótt.

Félagið var deildarskipt og skyldu 10-20 félagsmenn vera í hverri deild. Lagt var fram frumvarp til laga fyrir félagið, það var rætt í nefnd og svo samþykkt. Í stjórn voru kjörnir Jón Sigurðsson á Gautlöndum, sr. Benedikt Kristjánsson í Múla og Jakob Hálfdanarson. Félagið var stofnað sem hlutafélag til þess að annast pantanir á nauðsynjavörum frá útlöndum handa félagsmönnum, og um leið til þess að annast sölu á afurðum félagsmanna. Jakob Hálfdanarson var ráðinn kaupstjóri. Til hans skyldu félagsmenn koma pöntunum en hann semja verðlagsskrár yfir allt sem hann pantaði.

Hver félagsmaður þurfti að hafa keypt a.m.k. eitt hlutabréf í félaginu. Vafalaust er að með þessu vildi verulegur hópur manna bæta verslunarkjör sín og sinna nánustu svo að um munaði. Tvennt sýndi frá byrjun að þetta var samvinnufélag: Allir félagsmenn höfðu jafnan atkvæðisrétt án tillits til hlutafjáreignar. Sá hagnaður sem varð af verslun í félaginu rann til hvers einstaklings í hlutfalli við viðskipti hans, en ekki til félagsins í heild sem fyrirtækis eða síðan til hluthafa eftir fjármagnseign. Þarna var býsna djarflega farið að.