Vantar þig vatnslás eða vírlykkjur? Í Axelsbúð færðu það og meira til.
Neðst í gamla bænum á Akranesi stendur gult hús. Í gluggunum ægir saman veiðistöngum hlífðarfatnaði og verkfærum af hvers kyns toga. Sigríður Víðis Jónsdóttir gekk um Axelsbúð, eins og verslunin er alltaf kölluð, og var boðið upp á kók úr tæplega sextíu ára gamalli kókkistu.
Á glerrúðu í gamalli hurðinni stendur máðum stöfum: Axel Sveinbjörnsson hf. - Veiðarfæraverslun. Þegar gengið er inn um þykkar viðardyrnar blasa við hillur og rekkar fullir af vörum. Hver sem lítur úrvalið augum sér að kenning bæjarbúa um verslunina á við rök að styðjast; þarna fæst allt. Á trébekk við einn vegginn sitja eldri men sem taka í nefið og ungir strákar í vinnugöllum. Afgreiðslufólkið er sloppklætt og andrúmsloftið vinalegt.
„Afi minn, Axel Sveinbjörnsson, stofnaði búðina árið 1942. Hann hafði þá meðal annars selt bílinn sinn fyrir 1.000 krónur til að draumurinn gæti orðið að veruleika. Upphaflega nafnið var Axel Sveinbjörnsson, skipaverslun og aðallega var verslað með hluti sem tengdust sjónum. Fyrst voru bara amma og afi hérna en smám saman fjölgaði starfsfólkinu.
Árið 1950 var núverandi verslunarhúsnæði keypt og vöruúrvalið jókst jafnt og þétt,“ segir eigandi búðarinnar, Axel Gústafsson. Hann hefur verið viðriðinn verslunina mest allt sitt líf. „Ég var bara smápolli þegar ég byrjaði að aðstoða hérna. Í Reykjavík átti ég foreldra og systkini en ég kaus frekar að vera í Axelsbúð hjá afa. Ég hafði svo gaman af þessu að ég var alltaf hér þegar ég gat. Árið 1975, um leið og ég lauk gagnfræðaprófi, byrjaði ég í fullu starfi og hef verið í búðinni síðan.“
Súkkulaði í óvenjulegum félagsskap
Axel Sveinbjörnsson lést árið 1995 og þá tók Axel yngri yfir reksturinn ásamt Guðjóni Finnbogasyni sem hafði unnið í búðinni síðan skömmu eftir að hún var opnuð. Hann lét af störfum síðastliðið haust á sama degi og hann byrjaði - 56 árum áður! Mörgum fannst tómlegt að koma í búðina fyrst á eftir og sjá ekki Guðjón á þönum í bláa slopnnum sínum enda var hann óumdeilanlegur hluti af Axelsbúð.
Að ganga um búðina er athyglisvert. Starfsfólkið hleypur til og frá, nær í járnrör, klippir plast og mælir jarðvegsdúk á meðan viðskiptavinurinn bíður frammi við afgreiðsluborð. Búðin sjálf er pínulítil en lagerinn feikna stór. Þar skiptast á stórir salir og þröngir gangar og alltaf opnast nýjar dyr inn í annað herbergi. Alls staðar eru vörur og erfitt era ð gera sér grein fyrir skipulaginu. Í hillunni hjá sælgætinu eru flotholt og sökkur, sexkantslyklar og skurðarskífur, bílkerti og kveikjarar. Kaffiaðstaða starfsmanna er kaffikanna sem stendur á litlu borði umkringd járnborum, stálskrúfum og koparfittings. Inni á skrifstofu stendur stór og mikil tölva ásamt faxtæki og síma sem er í stöðugri notkun. Á veggjunum og í bókaskápunum eru ýmsir skemmtilegir munir. Í efstu hillunni grillir í gulnað hefti; „Leiðarvísir um notkun sjálfvirku símanna,“ gefið út árið 1963 af Póst- og símamálastjórninni.Heimsmálin leyst yfir kaldri kók
Fastakúnnarnir þekkja skipulagið og afgreiða sig sjálfir. Sumir vaða að púltinu með reikningsbókunum og bæta vörunni á reikninginn. Þeir teygja sig ofan í kókkistuna og fá sér ískalda kók. Síðan er sest á bekkinn, smjattað á súkkulaði eða kexi, rætt um fótbolta og heimsmálin leyst. Yfir öllu er heimilislegur bragur.
„Hrikalegt hvað Skagamenn eru orðnir lélegir, geta ekki neitt, hlaupa bara um völlinn eins og vitleysingar. Enginn kraftur í liðinu.“ Einum kúnnanum er mikið niðri fyrir. Félagi hans tekur undir; „Það var eins gott að maður fór ekki á helvítis völlinn í gær að sjá þessa andskotans vitleysingja.“ Svo hlær hann hryssingslega. Sá þriðji mótmælir; „Hvað er þetta maður, við verðum að styðja okkar menn. Svo veit ég ekki betur en að þeir hafi skorað tvö mörk í gær.“ Hinir hrista hausinn og borða prins póló númer tvö.
Aðrir kúnnar koma og fara, einn kaupir hestaskeifur, annar álstiga og kíttisprautu og nokkrir garðáhöld og hrífur. Vilji svo ólíklega til að umbeðin vara er ekki til í búðinni er símtólið hafið á loft og hún pöntuð. „Ef þú kemur síðar í dag verður þetta örugglega komið,“ segja starfsmennirnir við kúnnann. Ljóst er að hér er málunum auðveldlega bjargað. Áfram heldur fótboltaumræðan. Allir vita nákvæmlega hvernig Skagamenn ættu að fara að því að vinna.
Færeyingar og öfuguggar
Axel hlær þegar hann er beðinn að nefna dæmi um vörur sem fást í búðinni og meðalmaðurinn hefur í mörgum tilvikum aldrei heyrt minnst á. „Ég get nefnt sem dæmi kósa og kamlok, nippla og múffur, vimpla og union, úrrek og ábót. Svo erum við líka með Færeyinga og öfugugga hérna!“ Brosandi bendir hann á dökkbláan stakk með vatnsheldu framstykki og ermum og segir blaðamanni að heilsa Færeyingnum. Hann réttir síðan fram öfuguggann; lítið járnstykki sem notað er til að ná út boltum sem eru fastir í snitti. „Þeim sem ekki þekkja til finnst dálítið fyndið að heyra okkur tala um tveggja tommu brjóstnippla, fírtommu saum og trekvart tommu járnrör,“ segir Axel.
Þó að lagerinn geymi ýmsar skrýtnar vörur kemur stundum fólk í búðina og biður um enn furðulegri hluti. Nokkrir vinnufélagar tóku sig saman og báðu einn sem var nýbyrjaður hjá fyrirtæki í bænum að skjótast í Axelsbúð og kaupa röndótta skipamálningu. Hann brást vel við og fór niður eftir. Því miður var ekki hægt að verða við þessari bón, jafnvel ekki í Axelsbúð!
Tölvuvæðing
Aðspurður um framtíðina segir Axel að verslunin gangi vel og hann voni að svo verði áfram. „Ég tel að þetta fari að nokkru leyti eftir hugarfari manna. Sumir leggja áherslu á að versla á heimaslóðum á meðan aðrir fara stundum til Reykjavíkur. Sem stendur er lager búðarinnar ekki kominn inn í tölvu en það er verið að vinna í málinu. Þegar tölvukerfið verður komið í gagnið verða uppgjör á mánaðarmótum óneitanlega miklu auðveldari. Stærsti hluti viðskipta okkar eru í reikning og núna er allt handskrifað. Í lok hvers mánaðar þarf að reikna út úr öllum nótunum með reiknivél, finna hverjar eiga saman og reikna út heildarviðskipti hvers kúnna. Það er geysileg vinna, enda viðskiptavinirnir margir.“
Augljóst er að Axelsbúð er sérstakur staður. Heimsókn þangað er vel þess virði, þó ekki væri nema til að fá sér bestu kók í heimi.
Norræni skjaladagurinn 12. nóvember 2011