Hvalveišięvintżri Havsteens


Undanfarnar vikur hafa Akureyringar haft góša gesti į Pollinum, en svo nefnist innsti hluti Eyjafjaršar, innan viš Oddeyrartanga. Gestirnir eru hvalir, ašallega andarnefjur, en einnig hafa žar sést hnśfubakar. Mjög mikil įnęgja er mešal bęjarbśa aš hafa žessa gesti og feršamenn fį ókeypis hvalaskošunarferš rétt viš mišbę Akureyrar. Ekki hefur žó alltaf veriš tekiš jafnvel į móti slķkum gestum į Akureyri, eins og eftirfarandi frįsögn Jakobs V. Havsteen, kaupmanns og etazrįšs frį įrinu 1882 sżnir.



Žann 13. žessa mįnašar fór jeg undirskrifašur į hvalaveišar meš 8 menn į bįti. Strax um morguninn sama dag hitti jeg hval hjer į höfninni, og setti jeg žegar ķ hann meš handafli jįrnlensu meš 5 įlna löngu trjeskapti, žarnęst skaut jeg ķ hann 3 jįrnum, nefnil. 1 lensu 1 ½ al [in] į lengd (öll śr jįrni) og 2 kślum hjerumbil 1 pund aš žżngd, einnig śr jįrni. Aušsjįanlegt var strax aš hvalurinn lamašist mikiš af skotum žessum, og leitašist lķtiš viš aš komast śt höfnina. Jeg sjįlfur og menn žeir er meš mjer voru, skiptumst til aš vaka yfir hvalnum į nóttunni, til žess aš viš skyldum ekki missa af honum, og heppnašist žetta okkur vel. Viš fórum stöšugt ķ 5 sólarhringa śt, til aš elta hvalinn, og reyna aš drepa hann, og skaut jeg į hann yfir 20 jįrnum smęrri og stęrri, žangaš til sunnudagskveldiš hinn 18. ž.m. er jeg lagši af staš ķ sķšasta skipti, meš sömu 8 menn į bįtnum, žar viš sįum hvalinn kl. 7 ķ ķsnum utan viš Oddeyrina. Klukkan 8-9 um kveldiš komumst viš aš honum, og sį jeg strax aš hann var mjög sįr og dasašur; viš hittum hann hjerumbil 150 - 200 fašma undan landi śt af Oddeyrinni, og žar fleygši jeg ķ hann skutli meš fęri viš, rjett į eftir kl. 9 skaut jeg śr hvalabyssu minni 2 įlna jįrnskutli, og hafši jeg ķ honum 70 fašma langa trįssu nżja. Skutullinn fór į kaf innķ hol į hvalnum svo hjerumbil ½ alin af honum, stóš innķ inniflin. Hvalurinn kenndi undireins svo mikils sįrsauka viš žetta banaskot hans, aš hann tók į harša rįs, og žaut žvert yfir um fjöršinn, rakst hann opt ķ hafķs jaka sem fyrir honum uršu į leišinni, og žaš svo hart aš hartnęr skķšastóllinn losnaši ķ hausnum, hann dró żmist bįtinn sem viš vorum į, eftir sjer, ellegar žį dufl žau sem viš höfšum fest viš skutulfestarnar, sem viš fleygšum śt žegar ķsjakar uršu ķ veginum. Viš sįum aš hvalurinn linašist alltaf meir og meir, og gįtum viš vel fylgt honum eptir žó viš opt žyrftum aš krękja fyrir ķsjaka, en hvalurinn fór alltaf sama beina strikiš, samt meš hęgri för seinast, žangaš til hann kenndi grunns į fjörunni ķ Sigluvķkur landi. Žar lagši jeg hvalinn meš lagjįrni, og brį honum lķtiš viš fyrr en undir hiš sķšasta aš hann tók daušateigjurnar, Žį barši hann sjóinn įkaflega meš sporšinum nokkur augnablik.

Bóndinn ķ Sigluvķk kom svo aš, og gerši hann morguninn eftir tilkall til parts śr hval žessum, og įleit hann sem rekinn į land, eptir Jóns bókar lögum. Jeg neitaši žvķ, žar eš jeg get alls ekki įlitiš hvalinn sem rekinn ķ land og hvorki jeg nje hįsetar mķnir stigu okkar fęti į Sigluvķkur landi, aukheldur aš viš settum svo mikiš sem snęrisstśf ķ land til žess aš festa hvalinn sem ekki heldur žurfti viš žar eš hann var daušur en samt eptirljet jeg žessari įgengu mannskepnu handa landeigendum, ¼ part af hvalnum aš hausnum undanteknum, var žetta samningur okkar į milli, og žótti mjer hann full dżrkeyptur, og ķlla varinn ķ žann staš. Žarnęst mętti annar bóndi, oddviti Svalbaršsstrandarhrepps, og heimtaši fįtękrahlut 1/5 śr öllum hvalnum, jeg neitaši žvķ aš svo stöddu, en sagšist skulu halda partinum inni hjį mjer fyrst um sinn, žangaš til hįyfirvaldiš, eša dómstólarnir skęru śr hvert mjer bęri aš borga žetta eša ekki, eptir aš jeg og hįsetar mķnir höfšum lagt į okkur vökur og strangt erfiši ķ 6 sólarhringa til aš vinna žennan hval, sem ašrir hjer höfšu ekki verkfęri til aš vinna į, og öllum mishepnast sem įšur hafa reynt žaš hjer. 

Žaš er hörmulegt aš landslögin skuli vera svo óljós og óuppörfandi fyrir žį sem stunda veiši žessa, aš mönnum skuli žvķ nęr vera bannaš aš leita sjer og öšrum bjargar į haršindis įrum, meš veiši žessari, nema žvķ aš eins aš neyšast til aš gefa mönnum sem alls ekkert leggja ķ sölurnar, og ekki bķša eins eyris óhag viš veišina, svo og svo stórann part af henni, žvķ žaš viršist sannarlega full įstęša til aš jeg og menn mķnir eigum žennan hval óskertan, meš fullum rjetti, og vil jeg hjermeš lotningarfylst bišja hiš hįa amt aš leišbeina mjer, hvaš jeg eigi aš gjöra til žess aš geta fengiš vissu um hvert jeg eigi aš skipta 1/5 śr hval žessum til fįtękrasjóšs eins ķ Svalbaršsstrandarhrepp, eša til fįtękrasjóšs Akureyrar kaupstašar, žar jeg og allir hįsetar mķnir eigum heima į Oddeyri ķ Akureyrar kaupstaš, eša hvert lögin heimili aš žessi 1/5 partur verši sviptur okkur aš öllu eša nokkru leyti, žar eš jeg įlķt aš jeg hafi unniš jafnmikiš aš hvalnum hina fimm sólarhringana, einsog hiš sķšasta sunnudagskveld, žegar jeg drap hann til fulls kl. 9-10.


Oddeyri, 21. jśnķ 1882

J.V. Havsteen Aš ofanskrifaš sje allt rjett hermt af formanni okkar viš hvalaveišarnar, verslunarstjóra J.V. Havsteen, žaš stašfestum viš hjermeš

S.Siguršsson, Snorri Jónsson, Jón Halldórsson, H. Žorlįksson, G. Pįlsson, Ešvald Jónsson, Jón Jónsson, Oddur Einarsson


"Steipi reišur hśn er góš og helgust allra hvala sem ķ sjónum eru"


Handrit ķ Hérašsskjalasafninu į Akureyri.


Žetta efni er frį:
Hérašsskjalasafninu į Akureyri


 

Athugasemdir gesta


Skrįšu athugasemd


Nafn:

Póstfang:
Athugasemdir:

Umsjón