Or­unum lesbÝa og hommi hafna­


═ frˇ­legri grein Ůorvalds Kristinssonar varpar hann upp svipmyndum af s÷gu samkynhneig­ra ß ═slandi. Hann vitnar me­al annars Ý ÷grandi tÝmaritsgrein Halldˇrs Laxness frß ßrinu 1925, sem skßldi­ kalla­i "Af menningarßstandi". Ůar segir me­al annars:

Og ■ar sem menningin ßtti ekki neina fulltr˙a ß ═slandi frammeftir sÝ­ustu ÷ld, fyrir utan hafnarÝslendinga, en nokkra flakkara uppum sveitir og latÝnuskˇlarŠfilinn ß hrakhˇlum . . . ■ß hefur ReykjavÝk Ý skjˇtri svipan eignast hva­eina sem heimsborg hentar, ekki a­eins hßskˇla og kvikmyndah˙s, heldur einnig f˙tboll og hˇmˇsex˙alisma.

Samkynhneig­ var fyrst nefnd ß prenti ß ═slandi ßri­ 1910 Ý mannkyns÷gu ■ar sem fjalla­ er um Forn-Grikki og h÷fundur talar nŠstum feimnislega um ßstir karla til ungra pilta. ═ grein um erf­afrŠ­i og kynbŠtur Ý SkÝrni, virtasta tÝmariti landsins, ßri­ 1922 kemur or­i­ kynvilla Ý fyrsta sinn fyrir ß prenti, mynda­ ß sama hßtt og or­i­ tr˙villa. Ů÷rfin til a­ ■ř­a erlend or­ og hugt÷k var og er enn■ß grundvallareinkenni Ýslenskrar sjßlfstŠ­isvitundar. S˙ ni­urlŠgingartŠkni tungumßlsins sem hÚr birtist lřsir vel ■eim vi­horfum sem mˇtu­u stefnuna Ý si­fer­ilegum og menningarlegum efnum. Or­i­ kynvilla lif­i Ý daglegu mßli allt fram undir 1990, en er n˙ nßnast horfi­ ˙r daglegu mßli fyrir atbeina homma og lesbÝa ■ˇtt h˙n ■jˇni enn■ß mikilvŠgu hlutverki Ý hatursßrˇ­ri kristinna sÚrtr˙arhˇpa.


BrÚf frß AndrÚsi Bj÷rnssyni, ˙tvarpsstjˇra, ■ar sem hann gerir grein fyrir afst÷­u RÝkis˙tvarpsins til notkunar ß hugt÷kunum "lesbÝa" og "hommi" Ý auglřsingum Samtakanna '78.


Vori­ 1978 stofnu­u samkynhneig­ir me­ sÚr fÚlagi­ Samt÷kin '78. StofnfÚlagar voru 20 talsins en fÚlagi­ ˇx hratt og stˇ­ fyrir fundum og margvÝslegri frŠ­slu- og fÚlagsstarfsemi. Ůessi ˇvŠnti sřnileiki kalla­i ß vi­br÷g­ og fordˇmar hins litla og einsleita samfÚlag komu berlega Ý ljˇs. Vitnisbur­ir um ofsˇknir Ý skˇlum og ß vinnust÷­um bßrust til Samtakanna '78 og dŠmi um h÷fnun Ý fj÷lskyldum, ofbeldi ß almannafŠri ur­u sta­reynd sem margir h÷f­u vita­ af en legi­ Ý lßginni til ■essa.

Fordˇmarnir birtust hva­ skřrast Ý tungumßlinu. Ůa­ var stˇr ■ßttur Ý barßttu fyrstu ßranna a­ neita a­ lifa vi­ k˙gandi afl Ýslenskunnar og ■ann fjandsamlega or­afor­a sem tengdist tilveru samkynhneig­ra. Ůeir ßttu sÚr eigin or­, lesbÝa og hommi, sem voru ■eim eiginleg og t÷m, og ■a­ var krafa ■eirra a­ vera k÷llu­ slik. Um kynhneig­ina ßttu ■au or­i­ samkynhneig­. FÚlagi­ unga reyndi hva­ ■a­ gat til ■ess a­ fß bla­amenn og ritstjˇra til a­ taka upp ■essi or­ en hafna kynvillu og kynvillingum. ┴rangurinn lÚt ß sÚr standa.

FrŠgt er dŠmi ˙tvarpsstjˇra rÝkis˙tvarpsins, sem haf­i einkarÚtt ß ljˇsvakami­lun, ■egar hann hafna­i birtingu ne­angreindrar auglřsingar Samtakanna '78, Ý mars 1981



og gaf ■au fyrirmŠli til frÚttastofu og auglřsingadeildar um a­ ekki mŠtti nota or­in lesbÝa og hommi. Ůa­ vŠri sko­un mßlfarsrß­unautar stofnunarinnar a­ or­in hommi og lesbÝa vŠru erlendar slettur, t÷kuor­ og samrřmdust ekki ■eirri hreinu tungu sem rÝkis˙tvarpinu bŠri a­ ˙tbrei­a. ═ brÚfi ˙tvarpsstjˇra til Samtakanna '78 kom me­al annars fram a­ auglřsingum "skuli hafna, ef ■Šr brjˇti Ý bßga vi­ almennan smekk e­a velsŠmi. ┴ ■eim grundvelli er hafna­ or­unum "lesbÝa" og "hommi" Ý auglřsingu y­ar."

RÝkis˙tvarpi­ var ekki eitt um afst÷­u sÝna, DV meina­i Samt÷kunum '78 a­ nota or­in lesbÝa og hommi Ý auglřsingum sÝnum. Auglřsingadeildir fj÷lmi­la tˇku hins vegar fram a­ ■Šr hef­u ekkert ß mˇti or­inu "kynvillingar" Ý auglřsingum sÝnum. Mark˙s Írn Antonsson, ˙tvarpsstjˇri sta­festi afst÷­u RÝkis˙tvarpsins til auglřsinga frß Samt÷kunum '78 Ý brÚfi dags. 28. mars 1985.

 

Texti: Ůorvaldur Kristinsson, A­ hasla sÚr v÷ll, 27. febr˙ar 2003
www.samtokin78.is/?PageID=30&NewsID=1827
og textar fyrir sřningu ß Borgarskjalasafni. 


Ůetta efni er frß:
Borgarskjalasafni ReykjavÝkur

 

Athugasemdir gesta


Skrß­u athugasemd


Nafn:

Pˇstfang:
Athugasemdir:

Umsjˇn