Hringvegur um Ísland

Íslendingar hafa frá upphafi ferðast um land sitt þvert og endilangt. Þau ferðalög hafa oft verið erfið, einkum þar sem torleiði eins og vatnsföll urðu á leið manna. Þá minntust þeir þess gjarnan að oft er betri krókur en kelda og lögðu lykkju á leið sína þar sem því var við komið. Seinna komu fram uppfinningar eins og ferjur og kláfar til að stytta mönnum leið yfir erfiðustu vatnsföllin, sem varasamt eða ómögulegt var að sundríða. Þrátt fyrir ýmislega hugkvæmni ferðamanna urðu þeir að gjalda úfnum vatnsföllum dýran toll. Það hefur því eflaust verið mönnum hugleikið um langan tíma að bæta samgöngur svo að þeir kæmust greiðlega ferða sinna. Lykilatriði í því var að brúa vatnsföll, enda voru sumar sveitir, eins og Öræfasveit í Austur-Skaftafellssýslu, allmjög einangraðar vegna þeirra.

Brúargerð hófst að einhverju marki á nítjándu öld, en það beið þó tækni tuttugustu aldarinnar að leysa af hendi mestu stórvirkin á því sviði. Lög um brúarsjóð voru sett á Alþingi árið 1941 og fyrir fé hans var byggður fjöldi stórbrúa yfir mörg helstu vatnsföll landsins. Tuttugu árum síðar fluttu þingmenn Austurlands tillögu á Alþingi um athugun á brúagerð á Skeiðarársandi. Sú tillaga var síðan samþykkt og afgreidd sem lög frá Alþingi 16. apríl 1962. Brú yfir Jökulsá á Breiðamerkursandi var vígð 2. september 1967 og sama ár samþykkti Alþingi tillögu um að láta gera áætlun um „vega- og brúargerðir á Skeiðarársandi, sem tengi hringleið um landið“. Í vegaáætlun 1969-1972 voru veittar 7,6 milljónir króna til greiðslu kostnaðar við nauðsynlegar rannsóknir til undirbúnings framkvæmda á Skeiðarársandi.

Ljóst var að lagning vegar yfir Skeiðarársand og bygging brúa á þeirri leið hlaut að kosta stórfé. Jónas Pétursson, þingmaður Austurlands, fann lausn á því og flutti frumvarp um „happdrættislán ríkissjóðs fyrir hönd Vegasjóðs vegna vega- og brúargerða á Skeiðarársandi, er opni hringveg um landið“ sem var samþykkt sem lög frá Alþingi 23. mars 1971.

Vegalengd um Skeiðarársand milli Núpsstaðar og Skaftafellsár er um 34 km. Allmörg vatnsföll falla um sandinn. Mest þeirra eru Núpsvötn og Súla, sem hafa sameiginlegan farveg, og Gígja og Skeiðará. Helsta vandamálið við þessi vatnsföll eru jökulhlaupin sem koma í þau með nokkuð reglulegu millibili. Þau má einkum rekja til tveggja stórra vatnsgeyma, Grænalóns við vesturjaðar Skeiðarárjökuls og Grímsvatna í norðanverðum Vatnajökli, en hlaup þaðan fá framrás víða undan jöklinum þó meginhluti vatnsins renni um farveg Skeiðarár og í minna mæli Gígju. Þegar jökulhlaup verða, er ekki um neina fasta farvegi vatnsfallanna að ræða og er þar komið að helstu vandkvæðum við brúargerð á þessu svæði. Við allar árnar var því aðeins hluti farvega brúaður, en síðan voru byggðir varnargarðar og dýpkaðir farvegir til að leiða vatnið undir brýrnar. Þrjár stærstu brýrnar eru allar sömu gerðar, stálbitabrýr með timburgólfi. Hönnun og frágangur brúnna er með þeim hætti að sem minnst tjón hljótist af stórum jökulhlaupum. Í hamfarahlaupunum 1996 reyndi á þessa þætti og kom þá í ljós að vel hafði verið búið um hnúta og hugvitssamlega í upphafi. Því er óhætt að segja að framkvæmdirnar á Skeiðarársandi séu rós í hnappagati okkar ágætu Vegagerðarmanna og áreiðanlega ekki sú eina sem þar situr.

Áður en framkvæmdir á Skeiðarársandi hófust var vegurinn frá Kirkjubæjarklaustri að Núpsstað endurbyggður að langmestu leyti og einnig kafli frá Skaftafellsá að Virkisá. Í september 1972 hófust síðan framkvæmdir á Skeiðarársandi. Hinn 14. júlí 1974 var svo hringvegurinn formlega opnaður og fór athöfnin fram við vestari brúarsporð Skeiðarárbrúar, sjá dagskrá. Þar fluttu ávörp Sigurbjörn Einarsson biskup, Eysteinn Jónsson, fyrrverandi ráðherra, og Matthías Johannessen, formaður Þjóðhátíðarnefndar 1974. Samgönguráðherra, Magnús Torfi Ólafsson, opnaði hringveginn formlega með ávarpi og sagði m.a.:

Sigurður Jóhannsson, vegamálastjóri, lýsti framkvæmd-um og greindi m.a. frá því að lögð vegalengd nam alls 61 km, sjö km voru styrktir og endurbættir og fjórir km af hliðarvegum voru lagðir. Þá voru byggðir varnargarðar, alls 17 km, og 12 brýr, sem samanlagt voru 2004 m að lengd. Einnig kom fram í máli Sigurðar að kostnaður við framkvæmdirnar var áætlaður 850 milljónir króna, þegar þeim væri að fullu lokið.

Hátíðarhöldum við Skeiðarárbrú lauk með dansleik á palli fram eftir kvöldi, en boðsgestir snæddu kvöldverð í Sindrabæ á Höfn áður en þeir héldu flugleiðis til Reykjavíkur.